جمود نعشی
جمود نعشی
به دنبال شل شدن اولیه جسد، با کوتاه شدن فیبرهای عضلانی جمود نعشی رخ می دهد. این حالت به علت تغییرات شیمیایی در پروتئین های عضلات بوجود می آید. تمامی عضلات بدن اعم از ارادی، غیر ارادی(صاف و مخطط) و نیز عضله قلب دستخوش جمود نعشی می گردند. هنگامی که این سختی در عضلات اسکلتی بطور کامل ایجاد شود، جسد مثل تخته سفت شده و نیروی زیادی برای خم کردن مفاصل یا باز کردن دهان باید صرف شود. اگر با بکار بردن نیرو جمود نعشی را از بین ببریم اغلب عضلات پاره شده و دیگر سفتی اولیه برنمی گردد.جمود عضله قلبی باعث ضخیم شدن و انقباض دیواره بطن چپ شده و به همین دلیل معمولاً خون کمی در این بطن باقی می ماند. جمود حتی در عضلات راست کننده مو نیز رخ داده و حالت پوست غاز را ایجاد می کند. انقباض وزیکول سمینال نیز باعث ترشح منی بعد از مرگ می گردد.
در زمان حیات انرژی لازم برای انقباض عضلات از طریق آزادسازی یک گروه فسفات از ATP و تبدیل آن به ADP بدست می آید. از طرفی واکنش تبدیل گلیکوژن به اسید لاکتیک، باعث آزادسازی انرژی می شود که قسمتی از آن ADP رابه ATPتبدیل می کند. واکنش فوق بعد از مرگ متوقف شده، در نتیجه میزانATP کاهش یافته و میزان اسید لاکتیک بالا می رود که نتیجه این امر اتصال دائم اکتین به میوزین است که باعث ایجاد سفتی و جمود ماهیچه ها می شود. جمود در افرادی که در زمان فعالیت بدنی یا بلافاصله پس از آن و یا در زمان خستگی ناشی از فعالیت بدنی فوت می کنند، زودتر ظاهر می شود. همچنین در افراد مسن، ضعیف و بعضی نوزادان ممکن است به سختی مشاهده شود یا اصلاً بوجود نیاید. زمان لازم برای ایجاد جمود نعشی بسیار متغیر است. به طور معمول جمود حدود 4-2 ساعت بعد از مرگ ظاهر می شود،اما گاهی حتی 30 دقیقه بعد از مرگ هم دیده شده و گاهی هم ظهور آن تا 6 ساعت یا بیشتر به تاخیر می افتد. طول این تاخیر بستگی به میزان ذخیره گلیکوژن در عضلات دارد. جمود نعشی معمولا در عضلات کوچکتر (مثل عضلات اطراف چشم و دهان، عضلات فک و انگشتان) زودتر دیده می شود و سپس به گردن، اندام فوقانی و تنه و بعد به اندام تحتانی گسترش می یابد. در یک محیط معتدل، جمود نعش ابتدا پس از 4-1 ساعت در صورت و پس از 6-4 ساعت در اندام ها مشاهده می شود. شدت جمود که خود را با مقاومت در برابر خم کردن مفاصل نشان می دهد، 6 تا12 ساعت پس از مرگ افزایش می یابد و سپس این حالت تا زمان شروع فساد نعشی باقی می ماند و بعد از گذشت 24 الی50 ساعت، شلی ثانویه ظاهر می شود. شل شدن مجدد عضلات که ناشی از روند فساد نعشی بوده و شلی ثانویه نامیده می شود، گسترشی مشابه جمود دارد یعنی عضلاتی که ابتدا جمود در آنها ایجاد شده بود همان عضلاتی هستند که زودتر شل می شوند. اسپاسم کاداوریک1 نوعی سفتی عضلانی است که بلافاصله در لحظه مرگ رخ داده و تا ایجاد جمود نعشی حقیقی ادامه می یابد. اگرچه دلیل آن نامعلوم است اما معمولاً بدنبال مرگ هایی که طی فعالیت و هیجان شدید رخ داده اند دیده می شود و خستگی از علل مهم در ایجاد چنین حالتی است. این حالت بیشتر در جنگها دیده شده است. مثلاً در یک مورد، سربازی در حالت نشسته به زانو و در حالیکه هدفی را نشانه گرفته بود، پیدا شد. در مواردی که فرد به داخل رودخانه می افتد و برای نجات خود به علف های اطراف چنگ می اندازد، ممکن است در زمان پیدا کردن جسد سبزه ها و علف ها در مشت او دیده شوند.
دکتر وحید لواسانی
متخصص پزشکی قانونی و مسمومیت ها


